Debat vs. debet
Het inhoudelijk politieke debat lijkt steeds verder uit te sterven: burgers lijken niet langer te worden gezien als mensen, maar als middelen. Hun verhaal wordt niet verteld, hun gezicht raakt steeds verder buiten beeld. In plaats daarvan worden ze samengeperst tot doelgroepen, omgevormd tot karikaturen en strategisch ingezet voor het eigen politiek gewin.
Er wordt gesproken over “zij of hen”, “zuur links” versus “dom rechts” alsof het om een object gaat, in plaats van om een medemens. En terwijl partijen elkaar online bestrijden met frames en slogans, verdwijnen de mensen om wie het werkelijk zou moeten draaien langzaam uit beeld.
Strategisch verdelen
Het wrange is: dit gebeurt helaas niet per ongeluk. Politieke partijen (van links tot rechts) maken hier veelal bewust gebruik van. Het zijn geen onbewuste of ondoordachte uitspraken, het is strategie. Campagnetaal die zorgvuldig inspeelt op collectieve gevoelens van onveiligheid, uitsluiting en (existentiële) angst. Collectieve oude pijn wordt aangesproken, niet om te helen, maar om in te prikken voor eigenbelang. Niet om te erkennen, maar om te sturen. Niet om dienstbaar te zijn, maar voor eigen gewin. Wat me misschien nog het meeste raakt, is hoe effectief het is. Het is ongemakkelijk herkenbaar en toch trappen we er allemaal in…
Echokamers en groepsdenken
Zodra we onszelf gaan identificeren met een bepaalde groepering en ons verliezen in de echokamers van de moderne tijd, zoals chatgroepen met enkel gelijkgestemden of sociale media waarin we worden meegezogen in een eenzijdige informatiestroom, worden we steeds vatbaarder voor strategische sturing. We verworden soms zonder het door te hebben tot de pionnen van de Koning. Er wordt slim ingespeeld op het groepsdenken en we vergeten zo makkelijk dat elk individu gevormd is door eigen ervaringen, opvoeding, teleurstellingen, hoop, etc.
Iedereen is in zekere zin een product van zijn context, en dus ook van zijn beperkingen. En juist daarin ligt onze gemeenschappelijkheid: we hebben allemaal dromen, angsten, vragen, blinde vlekken. Maar als we die menselijke laag negeren, verliezen we precies dat wat politiek zou moeten beschermen: de mens zelf.
Politiek hoort dienstbaar te zijn
Politiek hoort dienstbaar te zijn. Rechtvaardig, hard op de bal, maar zacht op de persoon. Het zou moeten gaan over bouwen, niet over afbreken. Over verbinden, niet over verdelen.
Maar wat ik keer op keer zie, is het tegenovergestelde: macht boven menselijkheid. Scoren boven luisteren. Framing boven wezenlijke ontmoeting. Het dehumaniseren lijkt de nieuwe status quo.
Eigen verantwoordelijkheid
En nee, dit ligt niet alleen bij politici. Ook media en opiniemakers dragen hierin ook verantwoordelijkheid. En wij dragen deze zelf ook doordat we er zo makkelijk in meegaan en het laten gebeuren. Soms onbewust, soms uit frustratie, of omdat we onbewust zelf ook de nuance zijn kwijtgeraakt in de snelheid van onze tijd.
Laten we dus wat vaker tot honderd tellen voordat we reageren en onszelf afvragen of we onbedoeld zelf ook mee gaan in taal of retoriek die ontmenselijkt, in beelden die verdelen, in politiek die mensen reduceert tot middel. Laten we dicht bij onszelf blijven, en blijven benoemen wat er op het spel staat: onze menselijkheid. Want als die steeds verder uit beeld verdwijnt, verliezen we uiteindelijk allemaal.
Margretha du Carmo Krabbe
Vond je dit interessant? Dan kun je lid worden van onze Facebook-groep?