Liberalen worstelen vaak met onderwerpen, omdat ze knel zitten tussen hetgeen ze aanvoelen en hetgeen ze volgens de theorie zouden moeten vinden. Een voorbeeld waarin veel is te verklaren betreft de migratie van vluchtelingen. Waarschijnlijk zijn er weinig onderwerpen waar liberalen zo duidelijk verdeeld zijn en niet goed de vinger achter de reden kunnen krijgen. Ik wil hier graag mijn visie op geven vanuit diverse invalshoeken.
De individu versus de groep
Ik wil graag beginnen met individualisme. Het liberalisme is de enige politieke stroming waarin niet in groepen wordt gedacht, maar waarin ieder handelen van ieder individu op haar eigenheid wordt bekeken. De verleiding om hier bij migratievraagstukken een uitzondering op te maken is enorm groot. Dit heeft ongetwijfeld ook te maken met het feit dat het gros van de migranten zelf in groepen denkt waardoor het moeilijk is om dat te doorbreken. Het is ook heel verleidijk om in groepen te gaan denken, omdat alle andere politieke partijen dat ook doen; dan wel voor vluchtelingen, dan wel tegen de vluchtelingen.
Het groepsdenken zorgt er voor dat de migranten, die zich willen losmaken van hun groep en zich willen aanpassen aan de Nederlandse cultuur zowel binnen hun eigen groep als binnen de Nederlandse samenleving verloren raken. Bij die mensen zit juist de winst voor onze samenleving en die mensen moeten we koesteren.
Tolerantie
Het tweede liberale beginsel vraagt om begrip te hebben voor mensen, die anders zijn dan wij. Hierin onderscheiden liberalen zich volledig van bijvoorbeeld conservatieven, die alles bij het oude willen laten. Tolerantie heeft alles te maken met de behoefte om anderen vrijheid te gunnen. De moeite die ontstaat op dit onderwerp is het gebrek aan tolerantie bij veel migranten richting de autochtone bevolking of mede-migranten. Ik wil niet de discussie op of dit veel migranten zijn, maar in ieder geval zijn het wel de situaties die ergernis veroorzaken en binnen het groepsdenken slecht werkt. Juist dan is het cruciaal om oog te houden voor de goedwillende migranten, zodat zij niet tussen wal en schip belanden door een gebrek aan tolerantie.
Sociale rechtvaardigheid – Geld en landsgrenzen
Een ander punt dat hier dwars doorheen loopt betreft het geld dat we hebben opgespaard door de jaren heen. Is het uit sociaal oogpunt rechtvaardig om dit geld ook beschikbaar te stellen aan mensen van buiten de (lands)grenzen? Zij hebben immers niets bijgedragen aan de spaarpot en doen er wel een beroep op. De spaarzaamheid helpt ons om te investeren in onze samenleving. Het wordt enerzijds bewaakt door de grenzen die we getrokken hebben en anderzijds door ons sociale rechtvaardigheidsgevoel. De vraag of het uit sociaal oogpunt rechtvaardig is om vluchtelingen mee te laten delen in onze gespaarde middelen speelt bij migratie volop en wisselt tussen een te ruime sociale rechtvaardigheid en een te beperkte sociale rechtvaardigheid. Een cruciale vraag vanuit liberaal perspectief kan zijn of de vluchteling ook bereid is om een bijdrage te leveren aan deze spaarpot of dat hij alleen wil consumeren.
Gelijkwaardigheid – Eigendom van talent
Eén van de onderliggende redenen van gelijkwaardigheid is dat iedereen een talent heeft, maar dat het volstrekt logisch is dat de autochtone Nederlander deze heeft kunnen ontwikkelen (en daarmee geld heeft kunnen verdienen), terwijl de vluchteling alles heeft achtergelaten en dus op ‘nul’ begint. We zijn in een liberale samenleving wel gelijkwaardig, maar niet gelijk. De positie van de vluchteling ten opzichte van de autochtone Nederlander is de meest heldere situatie waarin deze ongelijkheid naar voren komt. Het vraagt ook veel investeringen voordat een vluchteling dezelfde basis heeft als een doorsnee-autochtoon, voordat er sprake is van een gelijkwaardig startpunt. De vraag is hoe je hier mee omgaat op de korte termijn en op de lange termijn.
Revolutie of evolutie
Socialisten zijn voor revolutie. Direct handelen leidt tot direct resultaat. Liberalen zijn voor evolutie, omdat de kracht van de samenleving ligt in de ontwikkeling van je talenten en die ontwikkeling gaat in stappen. Dan speelt wel meteen een ander probleem dat op meer onderwerpen speelt: als je plotseling in een situatie komt waarin je veel/alles verliest dan helpt er maar één ding: geld. Dat vraagt om revolutie, want je moet het meteen geven. Als je echter een duurzame ontwikkeling nastreeft dan is het belangrijk om je talenten te ontwikkelen en vanuit eigen kracht de samenleving vorm te geven. Dat is evolutie. Het praktische probleem is dan dat het geven van geld (lees: zonder tegenprestatie) funest is voor een evolutie. Je kunt heel idealistisch zijn, maar als mensen eenmaal gratis geld krijgen is het veel lastiger om ze in beweging te krijgen dan wanneer ze dat niet krijgen. Voor zover ik kan zien is er echter geen duidelijk aanwijsbaar omslagpunt.
Doorontwikkeling
Dan is er binnen dit onderwerp nog een specifiek punt. Onze samenleving is ingericht op een geleidelijke demografische ontwikkeling. Diverse basisvoorzieningen om je te kunnen ontwikkelen zoals een woning, gezondheidszorg en onderwijs zijn hierop gebaseerd. Het toelaten van vluchtelingen zorgt voor een schokeffect en bij het opvangen van teveel vluchtelingen in korte tijd loop je het risico dat deze basisvoorzieningen deze toestroom niet kunnen verwerken. Wat je dan krijgt is dat je mensen wel wilt helpen, maar dat je ze eigenlijk niet helpt. Wel met geld, maar niet met de mogelijkheid om de eigen talenten te ontdekken en te ontwikkelen.
Met liberale groeten,
Peter Lamberts
Lees ook mijn boek: Liberalisme in de 21e eeuw
En praat mee in onze Facebook-groep