In mijn zoektocht naar de aard van vrijheid kwam er een hele bijzondere vraag bij mij op: “wat is nou eigenlijk het nut van vrijheid?” Mensen lijden en sterven dagelijks, omdat ze vrij willen zijn. Maar dan moet je toch ook een verwachting hebben dat je er iets mee kunt wanneer je daadwerkelijk vrij bent? Nu zijn wij in het Westen (in hoge mate) vrij en wat doen we er mee? We maken een hoop plezier, we gaan zo vaak mogelijk op vakantie en we consumeren. Kortom: we houden het voor ons zelf (en als het fout gaat dan hopen we dat een ander voor ons klaar staat). Is dat nou echt het nut waar mensen voor lijden en dood voor gaan?
Het nut voor een enkeling
Het leidt geen twijfel dat er niets leuker is dan genieten van het moment. Je moet wel heel verliefd zijn om bij 3 graden en een gure wind vrolijk door de regen te dansen. Nu de lentezon begint door te breken is het veel gemakkelijker om je gelukkig te voelen. Dat kan een doel zijn van vrijheid: als je volledig vrij bent dan is het alsof de zon schijnt en je op Hawaii met een pina colada in een hangmat ligt. Is dat een reden om naar vrijheid te verlangen? Absoluut!
Het probleem is alleen dat iemand jou naar Hawaii moet brengen, iemand moet de hangmat ophangen en iemand moet jou die pina colada brengen. En dan heb je het probleem meteen heel simpel in beeld. Wie verbouwt de rietsuiker, de ananas en de kokosnoten voor de pina colada? Wie plukt ze en stopt ze in kratten naar de fabriek? Wie leidt de fabriek, trekt personeel aan en stopt alle ingrediënten in flessen? Wie transporteert al die flessen naar Hawaii? Wie mengt alle ingrediënten tot de pina colada en brengt het naar jou? Tja, en dan heb je een pina colada en heb je nog geen hangmat.
De boodschap: als het doel van vrijheid is om plezier te maken en we doen allemaal niets anders dan plezier maken dan is er niemand om dat plezier vorm te geven. Dan is er geen nut of je moet weten af te dwingen dat jij wel vrijheid hebt en heel veel anderen niet.
Het nut voor iedereen als individu
Hoe meer je vrijheid maximeert voor de één hoe meer je het beperkt voor heel veel anderen. Die anderen dat zijn de mensen die momenteel lijden en sterven om vrijheid te hebben in landen waar enkelen hun vrijheid hebben gemaximeerd. In landen waar je geen pieken van maximale vrijheid hebt voor een elite heb je ook geen (of: minder) dalen bij de massa.
Dan raak je meteen een belangrijke vraag: is vrijheid voor iedereen of is vrijheid alleen voor jezelf? Je ziet vaak dat de partij, die een dictator verslaat vervolgens zelf de nieuwe dictator wordt. Het nut van vrijheid verschuift dan naar een andere persoon met andere vrienden, maar voor de reguliere burger verandert er niets. Als je echter vindt dat vrijheid geen eigenaar heeft en dus aan iedereen toekomt dan ligt het nut niet meer in het plezier. Niet dat het verboden wordt om te genieten van fijne omstandigheden, maar het is niet het doel.
Het nut komt dan in het punt dat je in geval van vrijheid jezelf kunt zijn, je talenten kunt ontdekken en deze kunt ontwikkelen. Dan is het belangrijk dat we met z’n allen zorgen dat er voorzieningen zijn die hierop gericht zijn en die door ieder individu in gelijke mate benut kunnen worden. Dat brengt dan ook wel meteen wat anders met zich mee, want niemand heeft als talent “de hele dag in een hangmat liggen en pina colada drinken”.
Het nut voor de samenleving
Dan is er één belangrijke overkomst tussen het drinken van een pina colada in een hangmat of het ontwikkelen van je talenten in bijvoorbeeld een collegezaal: in beide gevallen heb je anderen nodig om je vrijheid invulling te geven. Er is ook een belangrijk verschil: óf je consumeert óf je investeert. Die investering geeft alleen vrijheid indien het aansluit bij je talent, maar als dat zo is dan is het een investering in jezelf én een investering in de samenleving.
Een samenleving, die vrijheid geeft aan alle aanwezige talenten is een samenleving, die op meerdere pijlers is gebaseerd. Niet iedere pijler levert evenveel geld op, maar het nut van vrijheid is ook niet om zoveel mogelijk geld te verwerven. Het nut van vrijheid is om te zorgen voor een weerbare samenleving en dat kan alleen door de verschillende talenten in de verschillende individuen tot ontplooiing te laten komen. Sommige talenten zijn op enig moment dominant, maar de tijden verschuiven steeds en dan is het belangrijk dat er andere talenten aanwezig zijn om later dominant te kunnen zijn.
Met liberale groeten,
Peter Lamberts